Prawo - Postępowanie egzekucyjne w administracji - opis zagadnienia

I. PRZEDMIOTOWY I PODMIOTOWY ZAKRES EGZEKUCJI ADMINISTRACYJNEJ.
1. Uwagi ogólne.
a) Def. postępowania egzekucyjnego - jest to uregulowany prawem procesowym ciąg czynności podejmowanych przez właściwe organy i inne podmioty w celu wykonania przez zastosowanie środków przymusu państwowego obowiązków wynikających z aktów poddanych egzekucji administracyjnej.
b) Zakres stosowania przepisów egzekucyjnych - przepisy o postępowaniu egzekucyjnym znajdują swoje zastosowanie wówczas, gdy podmiot, na którym ciąży określony obowiązek, nie wykona go dobrowolnie w przewidzianym terminie i w przewidziany sposób.
Jeżeli obowiązek został nałożony w formie decyzji administracyjnej, to: "organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwianiu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu" (art. 11 k.p.a.).
Wykonywanie obowiązków może być wspomagane przez zastosowanie sankcji karnoadministracyjnych. Środki te mają jednak tylko walor przymuszający.
2. Zakres obowiązywania ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
a) Zakres przedmiotowy - jest to katalog obowiązków do wykonania ich przez zobowiązanych, którzy nie uczynili tego dobrowolnie w przepisanym terminie. Obowiązki te dzielą się na:
- obowiązki o charakterze pieniężnym - uiszczanie należności pieniężnych - mogą to być należności o charakterze cywilnoprawnym;
- obowiązki o charakterze niepieniężnym - obowiązek znoszenia, obowiązek określonego zachowania lub zaniechania podejmowania działań.
Egzekucji administracyjnej podlegają następujące obowiązki:
- podatki, opłaty i inne należności, do których stosuje się przepisy Ordynacji podatkowej;
- grzywny i kary pieniężne wymierzone przez organy administracji publicznej;
- należności pieniężne pozostające w zakresie właściwości rzeczowej organów administracji publicznej;
- należności przypadające od jednostek budżetowych, wynikające z zastosowania wzajemnego potrącenia zobowiązań podatkowych z zobowiązaniami tych jednostek;
- należności pieniężne przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie innych ustaw;
- wpłaty na rzecz funduszy celowych utworzonych na podstawie odrębnych przepisów;
- należności pieniężne z tytułu:
* zwrotów, interwencji i innych środków będących częścią systemu całkowitego lub częściowego finansowania Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji dla Rolnictwa, łącznie z sumami, które mają być pobrane w związku z tymi działaniami;
* danin, premii, kwot dodatkowych lub wyrównawczych i innych obowiązków nakładanych w handlu prowadzonym z państwami nie należącymi do UE w zakresie wspólnej polityki rolnej, a także wpłat i innych obowiązków przewidzianych w systemie organizacji rynku cukru państw UE;
* ceł ustalonych wg stawek wspólnych obowiązujących państwa UE oraz ceł i innych obowiązków przewidzianych w handlu z państwami nie należącymi do UE;
* podatku od towarów i usług;
* naruszenia zasad ruchu wewnętrznego wewnątrz UE towarów wysyłanych z jednego państwa członkowskiego do czasowego użytku w jednym lub kilku państwach członkowskich;
* odsetek i kosztów w/w należności;
* należności przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie ratyfikowanych umów międzynarodowych, których stroną jest RP;
* obowiązki o charakterze niepieniężnym pozostające we właściwości organów administracji rządowej i samorządu terytorialnego lub przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie przepisu szczególnego;
* obowiązki z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy oraz wypłaty należnego wynagrodzenia za pracę, a także innego świadczenia przysługującego pracownikowi, nakładane w drodze decyzji organów PIP.
Najczęściej więc źródłem obowiązku będzie decyzja lub postanowienie, ale niejednokrotnie egzekucja będzie mogła być wszczęta bez potrzeby wydania orzeczenia, albowiem obowiązek będzie przedmiotowo i podmiotowo skonkretyzowany w przepisie prawa. Źródłem obowiązku może być także zobowiązanie wynikające z deklaracji lub zeznania złożonego przez podatnika, dług celny wynikający ze zgłoszenia celnego złożonego przez zobowiązanego albo z deklaracji rozliczeniowej złożonej przez płatnika składek na ubezpieczenie społeczne. Możliwość egzekucji tych obowiązków uzależniona jest od zamieszczenia w deklaracji, rozliczeniu i zgłoszeniu celnym pouczenia, iż stanowią one podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego oraz do uprzedniego upomnienia zobowiązanego przez wierzyciela. Źródłem obowiązku może być tez ugoda administracyjna, skoro wywołuje ona takie same skutki jak decyzja.
Egzekucję administracyjną stosuje się do obowiązków wynikających z decyzji, postanowień lub innych orzeczeń, tylko wówczas gdy odrębne ustawy tak stanowią (egzekucja może dotyczyć obowiązków orzeczonych przez sąd powszechny. W razie zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej może dojść do takiej sytuacji, gdy sąd rejonowy powierzy łączne prowadzenie egzekucji organowi administracyjnemu - będzie wówczas w trybie administracyjnym prowadzona egzekucja obowiązków natury cywilnoprawnej).
b) Zakres podmiotowy - odnosi się do podmiotów, które w ramach postępowania wchodzą w rozmaite stosunki prawne - uczestnicy stosunku egzekucyjnego obligatoryjnych i fakultatywnych. Do pierwszej grupy zaliczamy: zobowiązanego, wierzyciela i organ egzekucyjny.
- Zobowiązanym jest osoba prawna albo jednostka organizacyjna nie posiadająca osobowości prawnej albo osoba fizyczna, która nie wykonała w terminie obowiązku (pieniężnego lub niepieniężnego), a w postępowaniu zabezpieczającym również osoba lub jednostka, której zobowiązanie nie jest wymagalne albo jej obowiązek nie został ustalony lub określony, ale zachodzi obawa, że brak zabezpieczenia mógłby utrudniać lub udaremnić skuteczne przeprowadzanie egzekucji, a odrębne przepisy na to zezwalają.
Zobowiązanemu służą środki prawne, za pomocą których wykazywać może, iż nie podlega on danemu obowiązkowi. Może on wnieść podanie o stwierdzenie nieważności decyzji lub postanowienia, może też korzystać z powództwa przeciwegzekucyjnego. Zobowiązany jest tym podmiotem, do którego wierzyciel wysyła upomnienie, wierzyciel musi wskazać zobowiązanego w tytule wykonawczym. Osoba, wobec której skierowano egzekucję, może bronić się przed nią, wywodząc błąd co do osoby zobowiązanego. Jest to podstawa zarzutu, a ustalenie, iż rzeczywiście błędnie podmiotowo skierowano egzekucję, stanowi przesłankę do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Błąd co do osoby zobowiązanego jest także podstawą w pierwszej kolejności do odstąpienia od czynności egzekucyjnych.
Pewne ograniczenia podmiotowe odnoszą się do osób korzystających z przywilejów i immunitetów dyplomatycznych. Egzekucja wobec takich osób może być wszczęta tylko wówczas, gdy podlegać one będą orzecznictwu polskich organów administracyjnych w danej sprawie, a w przypadku zrzeczenia się wobec tych osób przywileju lub immunitetu przez państwo wysyłające lub organizację międzynarodową to zrzeczenie winno wyraźnie obejmować dopuszczalność prowadzenia egzekucji administracyjnej. nawet w tym wypadku egzekucja nie może dotyczyć mienia przeznaczonego do użytku służbowego, nie są także dopuszczalne środki egzekucyjne w stosunku do osoby zobowiązanego. W sytuacjach wątpliwych minister spraw zagranicznych niezaskarżalnym postanowieniem rozstrzyga o dopuszczalności prowadzenia egzekucji. Inne ograniczenia odnoszące się do zobowiązanego dotyczą:
* szczególnego trybu nakładania grzywny w celu przymuszenia, gdy zobowiązanym jest osoba fizyczna działająca przez ustawowego przedstawiciela;
* szczególnego trybu korzystania z przymusu bezpośredniego wobec żołnierza w czynnej służbie wojskowej, funkcjonariusza Policji, UOP, Straży Granicznej.
- Wierzyciel - podmiot uprawniony do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym lub zabezpieczającym. Pozycja wierzyciela nie jest jednolita, spełnia on funkcje charakterystyczne dla organu państwowego, a zarazem jego pozycja jest zbliżona do pozycji strony w postępowaniu administracyjnym. Wierzycielem jest:
* w odniesieniu do obowiązków wynikających z decyzji lub postanowień organów administracji rządowej i organów jednostek samorządu terytorialnego - właściwy do orzekania organ pierwszej instancji;
* dla obowiązków wynikających z orzeczeń sądów lub innych organów albo bezpośrednio z przepisów prawa - organ lub instytucja bezpośrednio zainteresowana w wykonywaniu przez zobowiązanego obowiązku albo powołana do czuwania nad wykonywaniem obowiązku, a w przypadku braku takiej jednostki lub jej bezczynności - podmiot, na którego rzecz wydane zostało orzeczenie lub którego interesy prawne zostały naruszone w wyniku niewykonania obowiązku.
- Organ egzekucyjny - właściwość rzeczowa - jest zróżnicowana i zależna od tego, czy przedmiotem egzekucji są obowiązki pieniężne, czy niepieniężne.
Organem egzekucyjnym w zakresie obowiązków o charakterze pieniężnym jest:
* naczelnik urzędu skarbowego;
* właściwy organ gminy o statusie miasta, wymienionej w odrębnych przepisach oraz gminy wchodzącej w skład powiatu warszawskiego;
* przewodniczący organu orzekającego w sprawach o naruszenie dyscypliny finansów publicznych w I instancji;
* dyrektor oddziału ZUS;
* dyrektor urzędu celnego;
* dyrektor rejonowego oddziału Wojskowej Agencji Mieszkaniowej;
* inny organ w zakresie określonym odrębnymi ustawami.
Naczelnik urzędu skarbowego jest organem egzekucji obowiązków natury pieniężnej uprawnionym do stosowania wszystkich środków egzekucyjnych, jeżeli organem egzekucyjnym nie jest jeden z pozostałych organów egzekucji należności pieniężnych.
Organem egzekucyjnym obowiązków pieniężnych w ograniczonym zakresie jest organ określonej jednostki samorządu terytorialnego. Tylko gminy o charakterze dużych aglomeracji są organami w zakresie podatków i opłat, gdzie równocześnie pełnią rolę organu podatkowego właściwego do ustalania i pobierania zobowiązania pieniężnego. Odnosi się to do podatku rolnego, od nieruchomości, od środków transportowych, od posiadania psów, leśnego, opłat targowych i miejscowych. Organy samorządowe jako organy egzekucyjne nie mogą stosować egzekucji z nieruchomości - przywilej ten posiada jedynie naczelnik urzędu skarbowego.
Przewodniczący organu orzekającego w sprawach o naruszenie dyscypliny finansów publicznych w I instancji może stosować tylko egzekucję z wynagrodzenia za pracę zobowiązanego na poczet orzeczonych wobec niego kar pieniężnych i kosztów postępowania.
Dyrektor oddziału ZUS jest rzeczowo właściwy do prowadzenia egzekucji z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i należności pochodnych od składek, a także nienależnie pobranych świadczeń wypłaconych, których nie można potrącić ze świadczeń bieżących. Dostępne środki egzekucyjne dla tego organu obejmują: egzekucję z wynagrodzenia za pracę, ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego, z wierzytelności pieniężnych oraz z rachunków bankowych.
Dyrektor urzędu celnego może stosować egzekucje z wynagrodzenia za pracę, z rachunków bankowych, z zajętych pieniędzy, ruchomości i wierzytelności pieniężnych oraz innych praw majątkowych, gdy przedmiotem egzekucji będzie obowiązek o charakterze pieniężnym z tytułu należności celnej, wraz z odsetkami, grzywien, kar pieniężnych, kosztów postępowania i innych należności orzeczonych w postępowaniu karnym skarbowym oraz z tytułu pobieranego na granicy podatku akcyzowego.
Dyrektor rejonowego oddziału Wojskowej Agencji Mieszkaniowej jest uprawniony do stosowania egzekucji z wynagrodzenia za pracę, świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego albo z ubezpieczenia społecznego, w egzekucji należności pieniężnych z tytułu czynszów, opłat i innych świadczeń związanych z zajmowaniem kwater i lokali mieszkalnych wchodzących w skład zasobu tej agencji.
Organem egzekucyjnym w zakresie egzekucji administracyjnej obowiązków o charakterze niepieniężnym jest:
* wojewoda;
* właściwy organ jednostki samorządu terytorialnego w zakresie zadań własnych, zleconych i zadań z zakresu administracji rządowej oraz obowiązków wynikających z decyzji i postanowień z zakresu administracji publicznej wydawanych przez samorządowe jednostki organizacyjne;
* kierownik wojewódzkiej służby, inspekcji lub straży w odniesieniu do obowiązków wynikających z wydawanych w imieniu własnym lub wojewody decyzji i postanowień;
* kierownik powiatowej służby, inspekcji lub straży w odniesieniu do obowiązków wynikających z wydawanych w zakresie swojej właściwości decyzji i postanowień.
- Organ egzekucyjny - właściwość miejscowa - gdy egzekucja dotyczy obowiązków natury pieniężnej, a stosuje się egzekucję z nieruchomości, właściwy miejscowo jest naczelnik urzędu skarbowego, na którego obszarze działania położona jest nieruchomość albo jej większa część. Gdy w ten sposób nie można ustalić właściwości, organ egzekucyjny do przeprowadzenia egzekucji z nieruchomości wyznacza minister właściwy ds. finansów publicznych. W pozostałych przypadkach prowadzenie egzekucji należności pieniężnych należy do organu egzekucyjnego właściwego ze względu na miejsce zamieszkania lub siedzibę zobowiązanego. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy przed wszczęciem egzekucji znany jest fakt, że przynajmniej większa część majątku zobowiązanego znajduje się na terenie innego organu egzekucyjnego.
W egzekucji obowiązków natury niepieniężnej właściwość miejscową określa się wg miejsca zamieszkania zobowiązanego, a w braku miejsca zamieszkania w kraju - wg miejsca jego pobytu. Jeżeli prowadzona jest egzekucja o odebranie rzeczy lub opróżnienie budynków i pomieszczeń, właściwość miejscową określa się wg miejsca wykonania obowiązku.
Niektóre czynności egzekucyjne mogą być wykonywane nie przez organ egzekucyjny, ale poprzez działający na jego zlecenie tzw. organ rekwizycyjny. Ma to być organ tej samej właściwości rzeczowej co organ egzekucyjny, uprawniony do wykonywania czynności w zakresie majątku zobowiązanego położonego na obszarze jego działania. Organ egzekucyjny sporządza w tym celu odpis tytułu wykonawczego oznaczając cel, któremu ma służyć i zakreśla kwotowo zakres zlecenia. Takie sformułowanie sugeruje, że z pomocą organu rekwizycyjnego będzie można spotkać się na gruncie egzekucji obowiązków natury pieniężnej. Organ rekwizycyjny korzysta z praw i obowiązków organu egzekucyjnego.
Pracownik organu egzekucyjnego, który wykonuje czynności egzekucyjne nosi nazwę egzekutora. W przypadku egzekucji obowiązków pieniężnych jest to poborca skarbowy. Przepisy ustawy odnoszące się do egzekutora mają zastosowanie również do poborcy skarbowego. Pracownicy organu egzekucyjnego są zobowiązani bez wezwania okazywać zobowiązanemu zaświadczenie organu egzekucyjnego lub legitymację służbową, które upoważniają do prowadzenia czynności egzekucyjnych. Egzekutor prowadzi wiele czynności faktycznych w ramach postępowania przymusowego (doręcza odpis tytułu wykonawczego, dokonuje otwarcia schowków, prowadzi czynność przeszukania, wzywa organy asystujące, czuwa nad prawidłowością postępowania, w razie bezskuteczności upomnienia wydala osoby zakłócające przebieg czynności egzekucyjnej, przybiera do czynności świadków, sporządza protokół z czynności egzekucyjnych, odstępuje od czynności w razie okazania dowodów świadczących o jej niedopuszczalności lub bezprzedmiotowości. Na czynności egzekutora można wnieść skargę do organu egzekucyjnego.
Inne podmioty mogą występować fakultatywnie w trakcie postępowania egzekucyjnego. Są to:
Świadkowie - świadka przywołuje egzekutor celem jego obecności przy czynnościach egzekucyjnych. Może to uczynić na wniosek zobowiązanego lub gdy sam uzna to za konieczne. Świadkami mogą być także pełnoletni członkowie rodziny i domownicy zobowiązanego. Świadkowie nie otrzymują wynagrodzenia. W dwóch przypadkach udział świadka jest obligatoryjny:
* dokonywanie czynności egzekucyjnych w porze nocnej (od 21 do 7 rano);
* udział dwóch świadków jest konieczny w razie nieobecności zobowiązanego albo gdy został on wydalony z miejsca tych czynności, a nie zachodzi obawa udaremnienia wskutek tego egzekucji.
Organy asystujące - egzekutor i organ egzekucyjny wzywa: Policja, Straż Graniczna, właściwy organ wojskowy w odniesieniu do żołnierza w służbie czynnej, jeżeli natrafiono na opór, który uniemożliwia lub utrudnia przeprowadzenie egzekucji albo jeżeli istnieje uzasadnione przypuszczenie, że na taki opór natrafi. Osoby asystujące nie mogą odmówić udzielenia pomocy egzekutorowi.
Prokurator - służą mu niektóre uprawnienia uczestników postępowania przymusowego (zobowiązanego, wierzyciela). Jest uprawniony do składania zażaleń na postanowienia oraz wnoszenia zarzutów, może domagać się zawieszenia lub umorzenia postępowania, korzystać z sprzeciwu prokuratorskiego.
3. Nadzór nad prowadzeniem egzekucji administracyjnej.
a) Funkcje nadzorcze - powierzone są organom wyższego stopnia w stosunku do organów właściwych do wykonywania egzekucji. W zależności od charakteru organu egzekucyjnego i wykonywanej egzekucji kształtuje się właściwość nadzorczych organów nad prowadzeniem egzekucji.
Organem nadzoru wobec naczelnika urzędu skarbowego wydaje się być dyrektor izby skarbowej. W razie braku organu wyższego stopnia wobec organu egzekucyjnego prowadzącego egzekucję należności pieniężnych organem wyższego stopnia jest miejscowo właściwy dyrektor izby skarbowej. Gdy taką egzekucję prowadzi organ jednostki samorządu terytorialnego, nadzór sprawuje samorządowe kolegium odwoławcze.
b) Def. organów nadzoru - organy odwoławcze dla postanowień wydawanych przez nadzorowane organy egzekucyjne oraz organy uprawnione do kontroli przestrzegania przepisów u.p.e. przez wierzycieli i organy egzekucyjne w toku podejmowanych czynności egzekucyjnych.
c) Wstrzymanie czynności egzekucyjnych - organy sprawujące nadzór mogą w szczególnie uzasadnionych przypadkach wstrzymać na czas określony czynności egzekucyjne lub samo postępowanie podległego organu. Jeżeli czyni to dyrektor izby skarbowej w stosunku do należności pieniężnych nie pozostających we właściwości urzędów skarbowych, to wstrzymanie wymaga zgody wierzyciela. Formą wstrzymania czynności egzekucyjnych jest postanowienie, na które zobowiązanemu i wierzycielowi (nie będącemu jednocześnie organem egzekucyjnym) służy zażalenie. Uprawniony podmiot może wystąpić z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy wstrzymania czynności egzekucyjnych.
Szczególne upoważnienie do wstrzymania czynności egzekucyjnych każdego organu egzekucyjnego ma wojewoda. Wstrzymanie czynności egzekucyjnych przez wojewodę może nastąpić w szczególnie uzasadnionych przypadkach, na czas określony. W odniesieniu do egzekucji należności pieniężnych może to nastąpić tylko jednorazowo wobec danej należności i na okres nie dłuższy niż 30 dni. O wstrzymaniu egzekucji należności pieniężnej wojewoda niezwłocznie informuje ministra właściwego ds. finansów publicznych, podając przyczyny wstrzymania. Wierzycielowi służy skarga ogólna.
d) Kontrolę przestrzegania w toku czynności egzekucyjnych przepisów u.p.e. przez wierzycieli i organy egzekucyjne w zakresie egzekucji świadczeń pieniężnych sprawuje minister właściwy ds. finansów publicznych. Taką samą kontrolę w odniesieniu do egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym sprawować mają właściwi ministrowie, centralne organy administracji rządowej oraz inne centralne organy administracji publicznej, a także organy sprawujące nadzór nad jednostkami samorządu terytorialnego.
Minister właściwy ds. finansów publicznych jest organem odwoławczym od postanowień wydanych w pierwszej instancji przez dyrektora izby skarbowej.
4. Zbieg egzekucji - może to przybrać postać zbiegu egzekucji sądowej i administracyjnej, która występuje, gdy do tej samej rzeczy lub prawa prowadzone są obie egzekucje. Wystąpienie takiego zbiegu skutkuje obowiązkiem organu egzekucyjnego wstrzymania czynności egzekucyjnych, na wniosek wierzyciela, zobowiązanego lub z urzędu oraz przekazaniem akt egzekucji administracyjnej do sądu rejonowego zgodnie z przepisami k.p.c.
obowiązek wstrzymania czynności egzekucyjnych i przekazania akt obejmuje także komornika sądowego. Akta przejmuje sąd rejonowy, w którego okręgu wszczęto egzekucję. Sąd ten ma wydać rozstrzygnięcie, który z organów egzekucyjnych przejmie do łącznego prowadzenia obu egzekucji w trybie właściwym dla danego organu. Postanowienie to ma być wydane w terminie 14 dni. Sąd przy jego wydaniu uwzględnia stan każdego z postępowań egzekucyjnych oraz rodzaj obowiązków, rozstrzygając jednocześnie, jakie czynności egzekucyjne już dokonane pozostają w mocy. W przypadku jednakowego zaawansowania obu postępowań dodatkowym kryterium rozstrzygającym zbieg ma być wysokość egzekwowanych kwot i kolejność ich zaspokojenia.
Na postanowienie sądu zażalenie przysługuje stronom oraz administracyjnemu organowi egzekucyjnemu. Możliwa będzie więc sytuacja, w której dalszą egzekucję będzie prowadził komornik albo przejmie ją do dalszego prowadzenia organ egzekucyjny. Raz wyznaczony organ, przy okazji pierwszego zbiegu egzekucji, prowadzi ją nadal, w przypadku wystąpienia kolejnych zbiegów.
Innym rodzajem zbiegu egzekucyjnego jest sytuacja skierowania egzekucji do tej samej rzeczy lub prawa przez organy egzekucyjne należności pieniężnych. W razie takiego zbiegu łączne prowadzenie egzekucji ma przejmować naczelnik urzędu skarbowego, który pierwszy zastosował środek egzekucyjny, a jeśli ten organ tego nie dokonał, to łączną egzekucję należności pieniężnych przejmuje naczelnik urzędu skarbowego właściwego ze względu na miejsce zamieszkania lub siedzibę zobowiązanego. Wyjątek stanowi sytuacja, w której środek zastosował organ egzekucyjny właściwy ze względu na miejsce położenia majątku zobowiązanego.
II. POSTĘPOWANIE I ŚRODKI KONTROLI W POSTĘPOWANIU EGZEKUCYJNYM W ADMINISTRACJI.
1. Zasady ogólne postępowania.
a) Zasada obligatoryjności postępowania egzekucyjnego - zakłada ta nakłada na wierzyciela obowiązek podjęcia działań zmierzających do wszczęcia egzekucji i zastosowania środków egzekucyjnych w razie uchylania się zobowiązanego od wykonania obowiązku. Obowiązkowi wierzyciela odpowiada obowiązek organu egzekucyjnego prowadzenia egzekucji, jeżeli tylko jest dopuszczalna. Wynika stąd obowiązek systematycznej kontroli terminowości zapłaty zobowiązań pieniężnych, przesyłania tytułów wykonawczych do organu egzekucyjnego systematycznie i bez zwłoki oraz do bezzwłocznego dokonania czynności egzekucyjnych, jeżeli wierzyciel jest do tego upoważniony we własnym zakresie. W razie bezczynności wierzyciela, który nie podejmuje czynności zmierzających do wszczęcia egzekucji, podmiotowi, którego interes prawny, a nawet faktyczny został naruszony w wyniku niewykonania obowiązku, oraz organowi zainteresowanemu w wykonaniu obowiązku służy prawo wniesienia skargi na wierzyciela do jego organu wyższego stopnia. Postanowienie oddalające taką skargę jest zaskarżalne zażaleniowo.
b) Zasada wyłącznego stosowania środków egzekucyjnych przewidzianych w ustawie - zasada ta wyklucza stosowanie środków egzekucyjnych innych niż zawarte w ustawie.
c) Zasada celowości - wynika bezpośrednio z celu samej egzekucji administracyjnej - chodzi tu o osiągnięcie pewnego stanu faktycznego, wykonanie obowiązku przez zobowiązanego. Postępowanie przymusowe nie ma być prowadzone z nastawieniem się na wyrządzenie zobowiązanemu krzywdy, korzystanie z form represyjnych. Podejmowane środki mają jedynie na celu zmuszenie zobowiązanego do wykonania tego, co stanowi istotę administracyjnego postępowania egzekucyjnego. Z tych względów ustawodawca nakazuje stosować środek egzekucyjny, który prowadzi bezpośrednio wykonania obowiązku. Z tą zasadą powiązany jest nakaz wyboru środka najmniej uciążliwego dla zobowiązanego. Organ egzekucyjny nie jest związany wskazanym przez wierzyciela środkiem egzekucyjnym we wniosku o wszczęcie postępowania egzekucyjnego. Może więc zastosować inny niż wskazany środek, jeżeli jest mniej uciążliwy dla zobowiązanego a prowadzi bezpośrednio do wykonania obowiązku. Zobowiązanemu służy prawo do własnej oceny stopnia dolegliwości przymusu.
d) Zasada niezbędności - zakazuje prowadzenie egzekucji, gdy egzekwowany obowiązek został wykonany albo stał się bezprzedmiotowy. Wykonanie obowiązku lub jego bezprzedmiotowość będą w pierwszej kolejności przedmiotem uwzględnienia z urzędu tego faktu przez organ egzekucyjny na etapie badania dopuszczalności egzekucji. Pozytywne ustalenia w tym zakresie skutkują umorzeniem postępowania egzekucyjnego.
e) Zasada przedmiotowego ograniczenia egzekucji (zasada poszanowania minimum egzystencji zobowiązanego) - sprowadza się ona do istnienia w ustawie jak i w przepisach szczególnych katalogu wyłączeń rzeczy lub praw, które nie mogą podlegać egzekucji. Nie podlegają więc egzekucji np. przedmioty urządzenia domowego, pościel, bielizna i ubranie niezbędne dla zobowiązanego i pozostających na jego utrzymaniu członków rodziny, papiery osobiste, po jednej obrączce zobowiązanego i jego małżonka. Wynagrodzenie ze stosunku pracy podlega egzekucji z zakresie określonym w przepisach kodeksu pracy. Nie podlegają egzekucji świadczenia alimentacyjne oraz zasiłki i dodatki rodzinne, pielęgnacyjne, porodowe i dla sierot zupełnych.
f) Zasada uprzedniego zagrożenia - egzekucja jest dopuszczalna tylko wtedy, gdy uprzednio wierzyciel przesłał zobowiązanemu, po upływie terminu do wykonania obowiązku, pisemne upomnienie. Upomnienie jest zbędne, np. gdy zobowiązany ma ustawowy obowiązek obliczenia i uiszczenia należności pieniężnej bez wezwania lub gdy egzekucja dotyczy kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych. Egzekucję można wszcząć dopiero po upływie 7 dni od daty doręczenia zobowiązanemu pisemnego upomnienia.
Do tytułu wykonawczego stanowiącego podstawę prowadzenia egzekucji należy dołączyć dowód doręczenia upomnienia lub stwierdzić w tytule, że doręczenie nie było konieczne. Brak wymaganego skutecznego doręczenia pisemnego upomnienia może być podstawą wnoszenia przez zobowiązanego zarzutu co do prowadzenia egzekucji. Zarzut wniesiony skutecznie jest przesłanką do umorzenia postępowania egzekucyjnego.
Zobowiązany może skierować żądanie wydania postanowienia w sprawie zwolnienia określonych składników majątkowych przez organ egzekucyjny spod egzekucji, na które służy zażalenie. Zwolnienie to uzależnione jest od zgody wierzyciela.
g) Zasada niezależności stosowania środków egzekucyjnych - zastosowanie środka egzekucyjnego nie wyklucza wymierzenia kary w postępowaniu karnym, w sprawach o wykroczenia lub orzeczenia kary dyscyplinarnej. Ten sam czyn, który uzasadnia wszczęcie postępowania egzekucyjnego, może wyczerpywać znamiona czynu zabronionego pod groźbą sankcji natury karnej lub dyscyplinarnej. Więc nawet wyegzekwowanie danego obowiązku w drodze przymusu administracyjnego nie zwalnia zobowiązanego od innej odpowiedzialności.
h) Zasada odpowiedniego stosowania przepisów k.p.a. - w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy k.p.a., jeżeli przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie stanowią inaczej. W kwestiach, w których u.p.e. nie znajduje własnej regulacji, przepisy kodeksu znajdują zastosowanie, w sposób uwzględniający cel i charakter egzekucji administracyjnej. Bezpośrednie zastosowanie będą miały przepisy k.p.a.: o rozstrzyganiu sporów kompetencyjnych, o wyłączeniu pracownika i organu, o przedstawicielach i pełnomocnictwie, o doręczaniu i wezwaniach, o terminach, o protokołach i adnotacjach, o udostępnianiu akt, o skargach i wnioskach.
2. Środki kontroli występujące w postępowaniu egzekucyjnym - ogół środków prawnych służących ochronie praw uczestników tego postępowania, zapewniających kontrolę przestrzegania przepisów ustawy, jak również realizowanych poza tym postępowaniem, ale mających zasadniczy wpływ na tok postępowania egzekucyjnego i skuteczność podejmowanych czynności przez organy egzekucyjne. Środki te dzielą się na:
a) Środki kontroli o charakterze administracyjno-prawnym - realizowane są na podstawie samej ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz na podstawie przepisów k.p.a.
- Zarzuty - prawo skorzystania z zarzutów służy wyłącznie zobowiązanemu w terminie 7 dni od daty doręczenia mu odpisu tytułu wykonawczego wraz z klauzulą skierowania go do egzekucji lub odpisu orzeczenia sądowego, będącego podstawą postępowania egzekucyjnego. Równocześnie z doręczeniem tytułu poucza się zobowiązanego o prawie zgłoszenia zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Jest to jeden z elementów tytułu egzekucyjnego. Zarzuty wnosi się do organu egzekucyjnego. Zobowiązany może oprzeć zarzuty, powołując się na:
* wykonanie lub umorzenie w całości lub w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku;
* odroczenie terminu wykonania obowiązku albo brak wymagalności obowiązku z innego powodu, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej;
* określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia;
* błąd co do osoby zobowiązanego;
* niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym;
* niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowania środka egzekucyjnego;
* brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia;
* zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego;
* prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny;
* niespełnienie wymogów określonych w art. 27.
Rozpatrzenie zarzutów następuje w drodze postanowienia zaskarżalnego zażaleniowo przez zobowiązanego i wierzyciela. Przy uwzględnieniu zarzutu organ egzekucyjny wydaje postanowienie o umorzeniu lub zastosowaniu innego, mniej uciążliwego środka egzekucyjnego. Organ egzekucyjny może także nie uznać zarzutów za uzasadnione. Na postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów służy zobowiązanemu i wierzycielowi (nie będącemu organem egzekucyjnym) prawo wniesienia zażalenia. Zażalenie na postanowienie w sprawie zarzutów podlega rozpatrzeniu w terminie 14 dni od dnia doręczenia organowi odwoławczemu.
- Skarga na czynności organu egzekucyjnego i egzekutora - przedmiotem skargi są czynności egzekucyjne. Przysługuje ona zobowiązanemu w terminie 14 dni od dokonania czynności egzekucyjnej, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej. Organ egzekucyjny lub organ wyższego stopnia może wstrzymać prowadzenie postępowania egzekucyjnego w uzasadnionych przypadkach.
Skarga służy też zobowiązanemu, wierzycielowi (nie będącemu organem egzekucyjnym) oraz podmiotowi, którego interes prawny lub faktyczny został naruszony niewykonaniem obowiązku, oraz zainteresowanemu organowi na przewlekłość postępowania egzekucyjnego.
Formą załatwienia zarówno skargi na czynności egzekucyjne, jak i skargi na przewlekłość postępowania egzekucyjnego jest postanowienie, które wydaje organ nadzoru. Na postanowienie o oddaleniu skargi służy zażalenie.
- Zażalenie - przedmiotem zażalenia wnoszonego w trybie u.p.e. są postanowienia wydawane w toku postępowania egzekucyjnego lub dotyczące tego postępowania, jeżeli ustawa albo k.p.a. tak stanowią. Zażalenie wnosi się w terminie 7 dni od dnia doręczenia lub ogłoszenia postanowienia, jego złożenie nie wstrzymuje postępowania egzekucyjnego. Organ egzekucyjny lub odwoławczy może wstrzymać postępowanie w uzasadnionych przypadkach (środek względnie suspensywny). Właściwym do rozpatrzenia zażalenia jest organ wyższego stopnia.
- Żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa spod egzekucji - uprawnionym jest każdy, kto nie jest zobowiązanym i rości sobie prawo do rzeczy lub prawa majątkowego, do którego skierowano czynności egzekucyjne. W celu skorzystania z tego uprawnienia osoba trzecia winna wystąpić do organu egzekucyjnego ze stosownym żądaniem w terminie 14 dni od daty uzyskania wiadomości o skierowaniu egzekucji do rzeczy lub prawa. Żądanie osoby trzeciej rozpoznaje organ egzekucyjny w terminie 14 dni od jego złożenia. Termin ten może być przedłużony o dalsze 14 dni gdy zbadanie dowodów w tym terminie nie było możliwe. Formą rozpoznania żądania jest postanowienie, w którym organ egzekucyjny wyłącza rzecz lub prawo majątkowe spod egzekucji, ewentualnie odmawia takiego wyłączenia. Osoba trzecia może żądać wyłączenia rzeczy lub prawa spod egzekucji tylko w okresie trwania postępowania egzekucyjnego, po jego zakończeniu - w razie przeprowadzenia egzekucji z rzeczy lub zrealizowania prawa - pozostaje jej dochodzenie od zobowiązanego odszkodowania na zasadach ogólnych.
Podanie osoby trzeciej w sprawie wyłączenia rzeczy lub prawa majątkowego rozstrzyga organ w formie postanowienia. Na postanowienie o odmowie wyłączenia służy zażalenie. W razie wyłączenia rzeczy lub prawa spod egzekucji, gdy prowadzono egzekucję obowiązku niepieniężnego, a przedmiot egzekucyjny objęty był wskazanym przez wierzyciela środkiem egzekucyjnym, postanowienie o wyłączeniu doręcza się wierzycielowi, który jest uprawniony do jego zażalenia. Do czasu jego rozpoznania dokonane czynności pozostają w mocy.
Istnieje też sytuacja dotycząca należności pieniężnej, w której osoba trzecia, roszcząc sobie prawo do rzeczy lub prawa majątkowego, wpłaca do depozytu równowartość rzeczy albo kwotę, na którą opiewa prawo majątkowe, w tym celu, by uchylić dokonane czynności egzekucyjne skierowane już do tej rzeczy lub prawa. Gdy zostanie uwzględnione żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa majątkowego, kwota z depozytu podlega zwrotowi, w przeciwnym razie egzekucję prowadzi się do tej kwoty depozytowej.
Żądanie wyłączenia spod egzekucji skutkuje zaniechaniem czynności egzekucyjnych organu w stosunku do rzeczy lub prawa, wcześniej dokonane czynności pozostają w mocy. Do czasu ostatecznego rozstrzygnięcia w postępowaniu egzekucyjnym i w okresie 14 dni po tym postanowieniu oraz w okresie od skierowania pozwu o zwolnienie rzeczy lub prawa spod egzekucji rzeczy objęte żądaniem wyłączenia nie podlegają sprzedaży, a prawa majątkowe nie podlegają wykonywaniu. Rzeczy ulegające szybkiemu zepsuciu mogą być sprzedane, a kwota z ich sprzedaży podlega złożeniu do depozytu. W razie nieuwzględnienia żądania wyłączenia egzekucję prowadzi się do kwoty złożonej w depozycie.
b) Środki kontroli sądowej - są to środki przewidziane do realizacji na drodze postępowania zarówno przed NSA, jak i przed sądem powszechnym.
- Powództwo ekscydencyjne - osoba trzecia, której żądania wyłączenia rzeczy lub prawa spod egzekucji nie uwzględniono, może żądać zwolnienia tych rzeczy spod egzekucji. Korzysta w tym przypadku z powództwa ekscydencyjnego. Odpis pozwu należy równocześnie skierować do organu egzekucyjnego - skutkuje to niedopuszczalnością sprzedaży rzeczy do czasu prawomocnego orzeczenia sądu. Ostateczna postanowienie w sprawie odmowy wyłączenia rzeczy lub prawa nie jest zaskarżalne do NSA. Osoba trzecia obarczona jest kosztami procesu, jeżeli przeprowadzane będą przez sąd powszechny istotne dowody dla rozstrzygnięcia powództwa, których nie przedstawiono, choć było to możliwe w trakcie egzekucji.
- Powództwo przeciwegzekucyjne zobowiązanego (opozycyjne) - można tu poddać egzekucji administracyjnej także obowiązki natury cywilnoprawnej. Podstawą wniesienia tego powództwa jest żądanie pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności w całości lub w części, albo ograniczenia:
* jeżeli przeczy zdarzeniom, na których oparto wydanie klauzuli wykonalności;
* jeżeli po powstaniu tytułu egzekucyjnego nastąpiło zdarzenie, wskutek którego zobowiązanie wygasło albo nie może być egzekwowane, gdy tytułem jest orzeczenie sądowe, zobowiązany może powództwo oprzeć także na zdarzeniach, które nastąpiły po zamknięciu rozprawy;
* jeżeli małżonek, przeciwko któremu sąd nadał klauzulę wykonalności wykaże, że egzekwowane świadczenie wierzycielowi nie należy się, przy czym małżonkowi temu przysługują zarzuty nie tylko z własnego prawa, lecz i te, z którymi mógł wystąpić jego współmałżonek.
Powództwo takie wytacza się przed sąd rzeczowo właściwy, w którego okręgu prowadzi się egzekucję. W pozwie należy przytoczyć wszystkie zarzuty, jakie można w tym czasie złożyć, pod rygorem utraty prawa korzystania z nich w dalszym postępowaniu.
Skuteczne pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności w drodze powództwa opozycyjnego skutkować musi umorzeniem postępowania egzekucyjnego. Wierzyciel w razie skierowania powództwa przez zobowiązanego i otrzymania przez niego powództwa ma obowiązek zawiadomić o tym organ egzekucyjny i domagać się wstrzymania postępowania egzekucyjnego.
- Powództwo odszkodowawcze - może z niego skorzystać osoba trzecia wobec zobowiązanego, jeżeli okaże się już po zakończeniu postępowania egzekucyjnego, iż egzekucję skierowano do np. rzeczy stanowiącej jej własność. Zobowiązany może skorzystać z tego typu powództwa wobec organu egzekucyjnego lub wierzyciela za niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie postępowania egzekucyjnego. Prawo dochodzenia takiego odszkodowania przysługuje także wierzycielowi wobec dłużnika zajętej wierzytelności, który nie wykonał ciążących na nim obowiązków.
- Skarga do NSA - jest środkiem kontroli postępowania egzekucyjnego. Przedmiotem skargi mogą być postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, dopuszczalna będzie także skarga na bezczynność. NSA jest też właściwy do rozstrzygania sporów o właściwość między organami egzekucyjnymi.
3. Tok egzekucji. Egzekucję administracyjną wszczyna się na żądanie wierzyciela, chyba że wierzycielem jest zarazem organ egzekucyjny - w takim przypadku przystępuje on do egzekucji z urzędu.
a) Tytuł wykonawczy - podstawą prowadzenia egzekucji jest tytuł wykonawczy wystawiony przez wierzyciela. Tytuł wykonawczy sporządza się na podstawie ostatecznych decyzji administracyjnych, ostatecznie zatwierdzonych ugód administracyjnych, prawomocnych wyników kontroli skarbowej, deklaracji lub zeznania podatkowego zobowiązanego. Podstawą tytułu wykonawczego może być też decyzja nie ostateczna, której natychmiastowa wykonalność wynika z mocy prawa lub nadanego jej rygoru natychmiastowej wykonalności, powszechnie obowiązujący przepis prawa. Gdy egzekucję administracyjną prowadzi się celem wykonania obowiązków orzeczonych przez sąd, tytuł wykonawczy stanowi orzeczenie sądowe zaopatrzone w klauzulę wykonalności.
Niektóre organy mogą stosować środki egzekucyjne bez potrzeby wystawiania tytułu wykonawczego. Dotyczy to Policji, UOP, Straży Granicznej lub organu straży pożarnej kierującego akcją ratowniczą, które mogą stosować środki egzekucyjne w celu wyegzekwowania wydanych bezpośrednio ustnych poleceń, jeżeli zwłoka w wykonaniu obowiązku groziłaby niebezpieczeństwem dla życia i zdrowia ludzkiego albo ciężkimi szkodami dla gospodarstwa narodowego albo jeżeli wymaga tego szczególny interes społeczny. Tytułu nie wystawia się także w razie konieczności niezwłocznego zastosowania przymusu bezpośredniego w wyegzekwowaniu obowiązku wynikającego z mocy przepisu prawa, po uprzednim ustnym wezwaniu organu egzekucyjnego, a także przy kontroli celnej.
Datę doręczenia tytułu wykonawczego organowi egzekucyjnemu przez wierzyciela uważa się za datę wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Gdy organ egzekucyjny jest zarazem wierzycielem, za taką datę należałoby uznać datę doręczenia odpisu tytułu wykonawczego zobowiązanemu.
We wniosku o wszczęcie postępowania egzekucyjnego wierzyciel wskazuje środek egzekucyjny, gdy chodzi o egzekucję obowiązku o charakterze niepieniężnym, fakultatywnie zaś czyni to w odniesieniu do egzekucji należności pieniężnych. Wskazaniem środka egzekucyjnego nie jest związany organ, który może zastosować inny, łagodniejszy dla zobowiązanego środek, który także prowadzi bezpośredniego wykonania egzekucji. Gdy dotyczy to egzekucji obowiązku niepieniężnego, o zmianie środka informuje się wierzyciela. W tytule należy także wskazać ewentualną podstawę pierwszeństwa zaspokojenia należności pieniężnej wierzyciela. Do tytułu wykonawczego wierzyciel winien dołączyć dowód doręczenia upomnienia, ewentualnie stwierdzić w tytule, że doręczenie nie było konieczne.
b) Dopuszczalność egzekucji administracyjnej - organ egzekucyjny jest zobowiązany zbadać z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej. sprowadza się to do skontrolowania pod względem formalnym tytułu egzekucyjnego, prawidłowości doręczenia uprzednio upomnienia. Po uzyskaniu ostatecznego postanowienia organu, który wydał decyzję, nie ma już wątpliwość co do treści obowiązku podlegającego egzekucji. Brak przeszkód do prowadzenia postępowania egzekucyjnego skutkuje nadaniem tytułowi wykonawczemu klauzuli skierowania go do egzekucji administracyjnej, chyba że tytułem będzie orzeczenie sądowe zaopatrzone przez sąd w klauzulę wykonalności. Gdy obowiązek, którego tytuł dotyczył, nie podlega egzekucji administracyjnej, organ egzekucyjny, nie przystępując do egzekucji, postanawia o zwrocie wierzycielowi tytułu wykonawczego. Na to postanowienie wierzycielowi służy zażalenie. Uchylenie postanowienia o zwrocie skutkuje koniecznością przystąpienia do czynności egzekucyjnych.
c) Doręczenie odpisu tytułu wykonawczego - organ egzekucyjny po zbadaniu dopuszczalności egzekwowanego obowiązku doręcza zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego, jednocześnie doręczając mu postanowienie o zastosowaniu środka egzekucyjnego, ewentualnie informuje go o użytym środku, gdy zastosowano egzekucję z wynagrodzenia za pracę, z rachunków bankowych lub wkładów oszczędnościowych lub innych wierzytelności lub praw majątkowych. Z doręczeniem odpisu tytułu wykonawczego poucza się zobowiązanego o służących mu środkach prawnych - prawie wnoszenia zażalenia na postanowienie o zastosowanym środku, jak i o prawie do składania w terminie 7 dni od dnia doręczenia zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji. Organ egzekucyjny poucza także zobowiązanego o konieczności zawiadamiania, w terminie 7 dni, o każdej zmianie miejsca swego pobytu na okres dłuższy niż miesiąc.
Organ egzekucyjny może mianowicie żądać od uczestników postępowania egzekucyjnego (wierzyciel, zobowiązany, świadkowie, biegły, dozorca mienia) złożenia wyjaśnień oraz zasięgać od organów administracji publicznej i instytucji informacji niezbędnych do prowadzenia egzekucji.
d) Przeszukanie - skuteczność prowadzonych czynności egzekucyjnych zapewnia także możliwość upomnienia i wydalenia przez egzekutora każdej osoby, która przeszkadza w dokonywanych czynnościach. Egzekutor może zarządzić, realizując egzekucję należności pieniężnych lub wydania rzeczy, otwarcie lokali i innych pomieszczeń zajmowanych przez zobowiązanego, schowków, toreb, waliz. Może także wtedy dokonać przeszukania odzieży na zobowiązanym. Dokonanie takiego przeszukania poza mieszkaniem lub przedsiębiorstwem, zakładem lub gospodarstwem zobowiązanego dopuszczalne jest jedynie na podstawie pisemnego polecenia organu egzekucyjnego, które należy okazać przed przystąpieniem do egzekucji. Przeszukanie odzieży może prowadzić tylko osoba tej samej płci. Żołnierza lub funkcjonariusza organu spraw wewnętrznych może przeszukiwać osoba wyznaczona przez ich przełożonego, w obecności egzekutora.
e) Egzekucja w porze nocnej - między 21 w nocy a 7 rano - jedynie na podstawie pisemnego zezwolenia organu egzekucyjnego i gdy cel egzekucji tego wymaga. Egzekutor musi też przywołać świadka.
f) Zawieszenie postępowania - obligatoryjnie następuje:
- w razie wstrzymania wykonania, odroczenia terminu wykonania obowiązku albo rozłożenia na raty spłat należności pieniężnej;
- w razie śmierci zobowiązanego, jeżeli obowiązek nie jest ściśle związany z osobą zmarłego;
- w razie utraty przez zobowiązanego zdolności do czynności prawnych i braku jego przedstawiciela ustawowego;
- na żądanie wierzyciela;
- w innych przypadkach przewidzianych w ustawach.
Zawieszenie postępowania egzekucyjnego świadczeń niepieniężnych z 2 pierwszych przyczyn jest dopuszczalne, jeżeli nie zagraża to interesowi społecznemu. Gdy uczyniono to z powodu śmierci zobowiązanego, wierzyciel zawiadamia o ustaleniu spadkobierców. Może także wskazać tę osobę spośród spadkobierców którą uważa za odpowiedzialną za egzekwowany obowiązek. Organ będzie związany jednak treścią postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku.
Zawieszenie jest czasową przerwą w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym. Organ ma obowiązek je podjąć gdy ustanie przyczyna, która spowodowała zawieszenie.
g) Umorzenie postępowania - następuje obligatoryjnie:
- jeżeli obowiązek został przed wszczęciem postępowania wykonany;
- jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu, albo nie istniał;
- jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa;
- gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego;
- jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny;
- w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego;
- jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu;
- jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem roku od dnia zgłoszenia żądania;
- na żądanie wierzyciela;
- w innych przypadkach przewidzianych przez ustawę.
Postępowanie może zostać umorzone, jeżeli prowadzona jest egzekucja należności pieniężnych, a stwierdzono, że nie uzyska się w jego ramach kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. W tym przypadku ponowne wszczęcie egzekucji będzie dopuszczalne tylko wtedy, gdy zostanie ujawniony majątek lub źródła dochodu zobowiązanego przewyższające kwotę wydatków egzekucyjnych.
Zarówno zawieszenie jak i umorzenie postępowania oraz odmowa takich działań następują w formie zaskarżalnego postanowienia.
h) Różnica pomiędzy zawieszeniem a umorzeniem - tkwi w skutkach prawnych obu instytucji. W przypadku zawieszenia pozostają w mocy dokonane czynności egzekucyjne, ale organ może uchylić poszczególne dokonane czynności, jeżeli jest to uzasadnione ważnym interesem zobowiązanego, interes wierzyciela nie stoi temu na przeszkodzie, a osoby trzecie na skutek tych czynności nie nabyły praw. W razie uchylenia czynności (odmowy uchylenia) na podstawie zaskarżalnego zażaleniowo postanowienia nie następuje umorzenie należnych za te czynności kosztów egzekucyjnych.
Umorzenie postępowania egzekucyjnego wywołuje skutki przeciwne. Tu następuje co do zasady uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych (z wyjątkiem umorzenia na żądanie wierzyciela) choć pozostają w mocy prawa osób trzecich nabyte na skutek tych czynności.
4. Udzielanie pomocy obcemu państwu i korzystanie z takiej pomocy przy dochodzeniu należności pieniężnych. Taka pomoc jest możliwa, jeżeli przewiduje to ratyfikowana umowa międzynarodowa, której stroną jest Polska, albo prawo państwa obcego zobowiązuje do udzielenia takiej pomocy. Pomoc może polegać na:
- udzielaniu informacji;
- powiadomieniu zainteresowanej osoby o piśmie lub orzeczeniu jej dotyczącym;
- prowadzeniu egzekucji lub dokonaniu zabezpieczenia.
Organem wnioskującym o udzielenie pomocy i organem dokonującym takiej pomocy na terytorium RP jest minister właściwy ds. finansów publicznych. Wniosek o udzielenie pomocy może dotyczyć kilku należności od tego samego zobowiązanego, nie będzie dopuszczalny, gdy kwota należności nie przekroczy 1500 Euro, a w przypadku zarzutu naruszenia zasad ruchu wewnętrznego wewnątrz UE - 200 Euro. Wniosek o udzielenie pomocy dokonywany jest z urzędu na wniosek wierzyciela lub organu egzekucyjnego. Wniosek ten może dotyczyć także innej osoby niż zobowiązany, jeżeli prawo państwa obcego przewidywałoby odpowiedzialność tej osoby za obowiązki zobowiązanego.
Organ wykonujący potwierdza przyjęcie takiego wniosku najpóźniej w ciągu 7 dni od daty jego wniesienia, a następnie przekazuje właściwemu organowi egzekucyjnemu. Organem tym jest najczęściej naczelnik urzędu skarbowego. Wniosek o wszczęcie egzekucji na terytorium państwa obcego jest dopuszczalny, gdy:
- należność wynika z prawomocnego, ostatecznego orzeczenia lub innego aktu prawnego właściwego organu i nie jest przedmiotem postępowania przed jakimkolwiek organem RP;
- postępowanie egzekucyjne prowadzone w RP nie doprowadziło do całkowitego wykonania obowiązku i zaspokojenia wierzyciela.
Warunki te muszą być spełnione łącznie. Wniosek o wszczęcie egzekucji może zawierać informacje o mieniu zobowiązanego lub innych osób odpowiedzialnych za jego obowiązki.
W razie wniesienia wniosku przez państwo obce o wszczęcie postępowania egzekucyjnego organ wykonujący po jego sprawdzeniu sporządza tytuł wykonawczy na jego podstawie i kieruje do wykonania przez właściwy organ egzekucyjny, jeśli nie ma wątpliwości co do prawidłowości podstawy egzekucji. We wniosku jako wierzyciela wskazuje się także organ wykonujący, któremu przysługują w postępowaniu egzekucyjnym uprawnienia wierzyciela. Organ wykonujący nie ma obowiązku skierować wniosku do wykonania, gdyby egzekucja z powodu sytuacji zobowiązanego stworzyła poważne trudności ekonomiczne lub społeczne w RP albo gdy państwo obce nie wyczerpało wszystkich możliwości wyegzekwowania obowiązku na własnym terytorium.
W razie zaskarżenia zobowiązania będącego podstawą prowadzenia postępowania egzekucyjnego na wniosek państwa obcego organ egzekucyjny po uzyskaniu takiej wiadomości od ministra wstrzymuje egzekucję. Jeżeli nie ma możliwości wyegzekwowania obowiązku, informuje się o tym państwo wnioskujące. Informację o wynikach postępowania egzekucyjnego należy także złożyć po upływie roku od dnia potwierdzenia przyjęcia wniosku o wszczęcie egzekucji. Wyegzekwowane kwoty przekazuje się państwu obcemu, które nie ponosi kosztów egzekucyjnych.
5. Koszty egzekucyjne. Składają się na nie opłaty za czynności egzekucyjne, wydatki egzekucyjne i opłata manipulacyjna.
a) Opłaty - stanowią dochód za poszczególne czynności podejmowane przez organy egzekucyjne.
b) Wydatki - to koszty faktyczne poniesione przez organ egzekucyjny w związku z prowadzeniem egzekucji (na przejazd i delegację poborcy lub egzekutora, przewóz, załadowanie, rozładowanie, przechowywanie, utrzymanie i dozór zwierząt oraz ruchomości odebranych albo usuniętych, przymusowe otwarcie pomieszczeń i schowków, należności świadków i biegłych, ogłoszenia w prasie, sporządzanie dokumentów, prowadzenie zarządu zajętej nieruchomości, prowizji i opłat pobieranych w związku z realizacją przez dłużnika zajętej wierzytelności lub przekazywaniem dochodzonych kwot do organu egzekucyjnego, koszty uzyskania informacji o majątku dłużnika, wykonanie zastępcze, zastosowanie przymusu bezpośredniego.
Opłaty oraz wydatki obciążają zobowiązanego, podlegają przymusowemu ściągnięciu w drodze egzekucji administracyjnej, bez potrzeby stosowania upomnienia. Przy egzekucji kosztów nie pobiera się opłat. Zobowiązany nie będzie obciążony kosztami egzekucyjnymi, gdy zostały one spowodowane niezgodnym z prawem wszczęciem lub prowadzeniem postępowania egzekucyjnego. W tym przypadku koszty te ponosi wierzyciel lub organ egzekucyjny. Wierzyciel ponosi też koszty postępowania egzekucyjnego, gdy nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego.
Koszty egzekucyjne mogą być w całości lub w części umarzane, gdy przemawia za tym ważny interes publiczny, gdy ściągnięcie tych kosztów spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne, gdy stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej. Właściwy do umorzenia jest organ egzekucyjny, który może również rozłożyć koszty na raty. Postanowienie w sprawie umorzenia i rozłożenia na raty podlega zaskarżeniu w drodze zażalenia.
Na żądanie zobowiązanego lub wierzyciela organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie kosztów, na które służy zażalenie.
c) Opłata manipulacyjna - organ egzekucyjny pobiera tą opłatę z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata ta wynosi 1% kwoty egzekwowanej należności. Obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego.
d) Opłata komornicza - wierzyciel na rzecz którego organ egzekucyjny dokonał czynności egzekucyjnych, jest zobowiązany do uiszczenia tej opłaty. Wynosi ona 5% kwot przekazanych wierzycielowi przez organ egzekucyjny lub przekazanych wierzycielowi przez zobowiązanego w wyniku zastosowania środków egzekucyjnych.
III. ŚRODKI EGZEKUCYJNE I POSTĘPOWANIE ZABEZPIECZAJĄCE.
Środki egzekucyjne są to konstrukcje przymusu państwowego, za pomocą których organ egzekucyjny może doprowadzić zobowiązanego do wykonania obowiązku podlegającego realizacji w drodze administracyjnego postępowania egzekucyjnego.
1. Środki egzekucji należności pieniężnych - są to:
- egzekucja z pieniędzy;
- egzekucja z wynagrodzenia za pracę;
- egzekucja ze świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego;
- egzekucja z rachunków bankowych;
- egzekucja z innych wierzytelności pieniężnych;
- egzekucja z praw z papierów wartościowych zapisanych na rachunku papierów wartościowych oraz z wierzytelności z rachunku pieniężnego;
- egzekucja z papierów wartościowych nie zapisanych na rachunku papierów wartościowych;
- egzekucja z weksla;
- egzekucja z autorskich praw majątkowych i praw pokrewnych oraz z praw własności przemysłowej;
- egzekucja z udziału w spółce z o.o.;
- egzekucja z pozostałych praw majątkowych;
- egzekucja z ruchomości;
- egzekucja z nieruchomości.
Podstawę zastosowania powyższych środków stanowią czynności: zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego u dłużnika zajętej wierzytelności, protokół zajęcia i odbioru ruchomości, protokół odbioru dokumentu. Wyjątkiem jest sytuacja, w której zobowiązany na żądanie poborcy płaci dochodzoną należność. Dowodem spełnienia obowiązku jest pokwitowanie.
a) Biegły skarbowy - wartość zajętej ruchomości podlega oszacowaniu przez biegłego. Osoba ta musi spełniać wymagane prawem warunki i być wpisana na listę biegłych prowadzoną przez dyrektora izby skarbowej. Może on odmówić oszacowania tylko z ważnych powodów. Zakwestionowanie przez zobowiązanego wyceny dokonanej przez biegłego sądowego, a gdy druga wycena nie różni się więcej niż 25%, koszty drugiego oszacowania ponosi zobowiązany.
b) Egzekucja wobec państwowej jednostki budżetowej - wierzyciel składa wówczas tytuł wykonawczy bezpośrednio w tej jednostce, z której działalnością wiąże się egzekwowana należność, a jednostka winna ją bezzwłocznie uiścić. W razie braku uiszczenia w ciągu 7 dni jednostka nadrzędna zobowiązanego na wniosek wierzyciela zarządza pokrycie należności ze środków zobowiązanego. Trybu tego nie stosuje się do składek na ubezpieczenie społeczne, zobowiązań podatkowych oraz należności wynikających z zastosowania wzajemnego potrącenia zobowiązań podatkowych.
c) Nakazanie wyjawienia majątku - razie bezskuteczności egzekucji należności pieniężnych organ egzekucyjny lub wierzyciel mogą wystąpić do sądu o nakazanie wyjawienia majątku. Instytucja ta może też być zastosowana przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego lub w jego toku, jeżeli zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że egzekwowana należność nie będzie mogła być zaspokojona za znanego majątku zobowiązanego ani też z wynagrodzenia za pracę lub świadczenia okresowego za 6 miesięcy.
d) Egzekucja z pieniędzy - zobowiązany może na żądanie poborcy zapłacić należność. Poborca, przyjmując pieniądze, wystawia pokwitowanie, ponosząc odpowiedzialność do tej kwoty przed wierzycielem. Ujawnione pieniądze w trakcie przeszukania odzieży na zobowiązanym lub na innych osobach, u których mogą znajdować się pieniądze oddane przez zobowiązanego celem ich ukrycia, pieniądze ze schowków, waliz, toreb także podlegają zajęciu.
e) Egzekucja z wynagrodzenia za pracę - polega na zajęciu określonej części wynagrodzenia, tj. tej, która nie jest zwolniona od egzekucji, i zobowiązaniu zakładu pracy do wpłacenia zajętej części wynagrodzenia aż do pokrycia należności wraz z kosztami egzekucyjnymi do organu egzekucyjnego lub bezpośrednio do wierzyciela. Zajęcie wynagrodzenia wywołuje skutki prawne z chwilą doręczenia zakładowi pracy zawiadomienia o zajęciu.
f) Egzekucja ze świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz z ubezpieczenia społecznego - odbywa się podobnie jak egzekucja z wynagrodzenia za pracę. Postanowienia gwarancyjne zapewniają minimum egzystencji.
g) Egzekucja z rachunków bankowych i wkładów oszczędnościowych - przez umowę rachunku bankowego bank zobowiązuje się względem posiadacza rachunku bankowego, na czas oznaczony lub nieoznaczony do przechowywania jego środków pieniężnych oraz do przeprowadzenia na jego zlecenie rozliczeń pieniężnych. Prawny skutek zajęcia rachunku następuje z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu, skutkuje wobec kwot, które wpłyną na rachunek także po jego zajęciu, do wysokości kwoty egzekwowanej należności wraz z kosztami egzekucyjnymi. Z zajętego rachunku bankowego mogą być realizowane tylko: wynagrodzenie za pracę, zasądzone alimenty i renty o charakterze alimentacyjnym zasądzone tytułem odszkodowania.
h) Egzekucja z wierzytelności z rachunku bankowego, gdy koniecznym warunkiem do wykonania prawa z wierzytelności jest dysponowanie dokumentem, następuje poprzez odebranie tego dokumentu - gdy zajęciu podlega wkład oszczędnościowy, na który wystawiono książeczkę oszczędnościową, a zobowiązany nie oddał jej, organ egzekucyjny sporządza na tę okoliczność protokół. Organ egzekucyjny zawiadamia bank o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego, pouczając wierzyciela, który w terminie 14 dni winien wystąpić do sądu o umorzenie dokumentu w drodze postępowania sądowego. W razie umorzenia dokumentu bank wystawia nowy dokument, który wydaje właścicielowi, informując jednocześnie inne podmioty uprawnione do wykonywania wypłat z rachunku o zajęciu wierzytelności i wstrzymuje wszelkie wypłaty z tego rachunku. Taki tryb prowadzenia egzekucji stosuje się w egzekucji z wkładów oszczędnościowych gromadzonych w spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych.
i) Egzekucja z innych wierzytelności pieniężnych i innych praw majątkowych - odbywa się poprzez zajęcie tych wierzytelności. Wierzytelnością jest prawo, na mocy którego osoba trzecia jest zobowiązana do zapłaty zobowiązanemu oznaczonej sumy pieniędzy (wierzytelność z tytułu dostawy, robót i usług).
j) Egzekucja z praw z papierów wartościowych zapisanych na rachunkach papierów wartościowych oraz z wierzytelności z rachunków pieniężnych - następuje poprzez zajęcie oraz przesłanie do podmiotu prowadzącego taki rachunek zawiadomienia o zajęciu praw z papierów wartościowych oraz wierzytelności z rachunku. Prowadzący rachunek ma obowiązek przekazania środków z rachunku do wysokości dochodzonej kwoty z odsetkami i kosztami egzekucyjnymi. Gdy stan środków nie wystarcza na pokrycie tej należności, na żądanie organu egzekucyjnego podmiot prowadzący rachunek dokonuje sprzedaży papierów wartościowych, a uzyskaną kwotę przekazuje organowi.
k) Egzekucja z papierów wartościowych nie zapisanych na rachunku papierów wartościowych - następuje poprzez odbiór dokumentu, którego posiadanie jest koniecznym warunkiem wykonywania prawa z tych papierów. Zajęte papiery przekazuje się uprawnionemu do sprzedaży podmiotowi, a gdy byłoby to zbyt kosztowne, sprzedaje się je tak jak ruchomość.
l) Egzekucja z weksla - następuje poprzez jego odbiór. Organ egzekucyjny wzywa trasata, aby sumy wekslowej nie wypłacał prawnemu posiadaczowi, lecz wpłacił w terminie wykupu organowi egzekucyjnemu. Jednocześnie zawiadamia się zobowiązanego, że nie wolno mu rozporządzać zajętym wekslem ani odebrać od trasata sumy wekslowej. Organ egzekucyjny może wykonywać wszelkie uprawnienia zobowiązanego w zakresie weksla.
ł) Egzekucja z autorskich praw majątkowych i praw pokrewnych oraz praw własności przemysłowej - obejmuje zajęcie:
- autorskiego prawa majątkowego i praw pokrewnych;
- patentu;
- prawa ochronnego na wzór użytkowy;
- prawa z rejestracji wzoru zdobniczego;
- prawa z rejestracji znaku towarowego;
- prawa do używania znaku towarowego powszechnie znanego nie zarejestrowanego;
- prawa z rejestracji topografii układu scalonego;
- prawa do projektu racjonalizatorskiego.
Oprócz zajęcia następuje wpisanie prawa do protokołu. Zajęcie może nastąpić także po przesłaniu do Urzędu Patentowego RP zawiadomienia o zajęciu.
Zajęcie jest skuteczne z chwilą podpisania protokołu przez poborcę skarbowego, zobowiązanego lub świadków. Po oszacowaniu praw podlegają one sprzedaży tak jak ruchomości.
m) Egzekucja z udziału w spółce z o.o. oraz wierzytelności z tego prawa - następuje poprzez przesłanie do spółki zawiadomienia o zajęciu udziału i wezwaniu, by należne kwoty wpłacać organowi egzekucyjnemu, nie zaś zobowiązanemu. Zajęcie udziału oraz wierzytelności następuje z chwilą doręczenia spółce zawiadomienia, jednocześnie organ egzekucyjny kieruje wniosek do sądu rejestrowego o dokonanie w Krajowym Rejestrze Sądowym wpisu o zajęciu udziału oraz zawiadamia zobowiązanego o skutkach zajęcia. Przy braku pełnego pokrycia należności możliwe jest zarządzenie sprzedaży zajętego udziału poprzez sąd rejestrowy. W przypadku niezarządzenia sprzedaży przez sąd, w zależności od treści umowy spółki możliwa jest także sprzedaż udziału tak jak rzeczy ruchomej, po cenie oszacowania dokonanej przez sąd.
n) Egzekucja z pozostałych praw majątkowych - następuje przez odbiór dokumentu albo poprzez zawiadomienie dłużnika zobowiązanego, z zastosowaniem odpowiednio przepisów o egzekucji z innych wierzytelności pieniężnych, sama zaś sprzedaż następuje jak dla rzeczy ruchomych.
o) Egzekucja z ruchomości - polega na zajęciu przez poborcę skarbowego, oszacowaniu wartości i sprzedaży, a następnie zaspokojeniu wierzyciela z sumy uzyskanej ze sprzedaży ruchomości. Zajęciu podlegają ruchomości zobowiązanego znajdujące się zarówno w jego władaniu, jak i we władaniu innej osoby, jeżeli nie zostały wyłączone spod egzekucji lub spod niej zwolnione. Przedmiotem egzekucji może być udział we współwłasności, sprzedaży podlega wówczas udział we współwłasności. Zajęciu podlegać mogą też pojazdy. Skutkiem prawnym zajęcia rzeczy jest ograniczenie swobody dysponowania nią przez zobowiązanego. Zbycie tej nieruchomości jest nieważne. Poborca może pozostawić zajętą rzecz zobowiązanemu, innemu dorosłemu domownikowi lub innej osobie celem zwykłego ich używania. Można też rzecz oddać pod dozór innej osoby, gdy zobowiązany nie daje rękojmi należytego przechowywania zajętej rzeczy, odmawia podpisania protokołu alby gdy wcześniej usuwał rzecz podlegającą zajęciu.
- dozorca - jest to osoba, której oddaje się te rzeczy na przechowanie. Jest on zobowiązany do starannego przechowywania rzeczy i do wydania jej na żądanie organu egzekucyjnego lub poborcy. Przysługuje mu wynagrodzenie. Nie ma prawa używania zajętych rzeczy, chyba że jest to konieczne do ich utrzymania;
- biegły sądowy - szacuje on wartość zajętych rzeczy.
p) Zajęte rzeczy podlegają sprzedaży w drodze publicznej licytacji - licytacja może odbyć cię nie wcześniej niż 7 dnia od dnia zajęcia. Organ egzekucyjny może także sprzedać te rzeczy po cenie oszacowania jednostkom prowadzącym działalność komisową. Cena wywoławcza w pierwszym terminie licytacji wynosi 3/4 wartości szacunkowej ruchomości.
Dopuszczalny jest także przetarg ofert, jeśli zachodzi przypuszczenie, że w wyniku licytacji można nie uzyskać korzystnej ceny. Przetarg może nastąpić za zgodą wierzyciela i zobowiązanego.
r) Egzekucja z nieruchomości - dopuszczalna jest jedynie w celu wyegzekwowania należności pieniężnych określonych lub ustalonych w decyzji ostatecznej lub wynikających z orzeczenia sądu, zaopatrzonego w klauzulę wykonalności. Środek ten może zastosować jedynie naczelnik urzędu skarbowego.
Egzekucja z nieruchomości następuje przez jej zajęcie, obejmujące także pożytki i wszystko co może stanowić przedmiot obciążenia hipoteką.
Zarząd nieruchomością może wykonywać zobowiązany, można też ustanowić innego zarządcę. Zobowiązany ma prawo ubiegać się o pozostawienie go w pomieszczeniu, które zajmował w nieruchomości w chwili zajęcia.
W przypadku przeznaczenia nieruchomości w planie zagospodarowania przestrzennego na cele publiczne właściwa jednostka samorządu terytorialnego może skorzystać w terminie 3 miesięcy od dnia wezwania z prawa pierwokupu, za cenę określoną przez rzeczoznawcę majątkowego. Na wniosek zobowiązanego z nieruchomości może być wydzielona tylko jej część, o ile uzyskana kwota ze sprzedaży wystarczy na pokrycie całej należności. Zajętą nieruchomość sprzedaje się w drodze licytacji publicznej. Na czynność organu egzekucyjnego dotyczące obwieszczenia o licytacji służy prawo wniesienia skargi, którą rozstrzyga postanowieniem organ nadzoru.
- postanowienie o przyznaniu własności - wydaje się jeżeli postanowienie o przybyciu stało się ostateczne i nabywca uiścił cenę. Postanowienie to jest zaskarżalne zażaleniem. Ostateczne postanowienie o przyznaniu własności stanowi tytuł egzekucyjny do wydania i podlega ujawnieniu w księdze wieczystej;
- podział kwoty - gdy egzekucja prowadzona jest w sytuacji wielości wierzycieli. Uzyskane w wyniku egzekucji sumy pieniężne przekazuje się wierzycielom korzystającym z pierwszeństwa zaspokojenia, a następnie innym wierzycielom. Jeżeli kwota wyegzekwowana nie wystarcza na zaspokojenie wszystkich wierzycieli, organ egzekucyjny dokonuje podziału uzyskanej kwoty, odpowiednio do wysokości ich należności, z zachowaniem pierwszeństwa zaspokojenia należności. W pierwszej kolejności zaspokaja się:
* koszty egzekucyjne i koszty upomnienia;
* należności zabezpieczone hipotecznie wynikające z wierzytelności banku hipotecznego wpisanych do rejestru zabezpieczenia listów zastawnych;
* należności zabezpieczone hipotecznie lub zastawem rejestrowym albo wpisane do innego rejestru;
* należności, do których stosuje się przepisy Działu III o.p. oraz należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne;
* należności zabezpieczone zastawem lub korzystające z ustawowego pierwszeństwa;
* inne należności i odsetki.
Podział kwoty uzyskanej z egzekucji z nieruchomości. Organ egzekucyjny sporządza plan podziału kwoty, w którym oprócz wierzyciela uczestniczą:
* wierzyciele posiadający tytuł wykonawczy z dowodem doręczenia zobowiązanemu wezwania do zapłaty oraz wierzyciele, którzy uzyskali zabezpieczenie powództwa, jeśli się zgłosili najpóźniej w dniu uprawomocnienia się postanowienia o przyznaniu własności nieruchomości;
* osoby, które przed zajęciem nieruchomości nabyły do niej prawa stwierdzone w protokole opisu i oszacowania wartości nieruchomości lub zostały zgłoszone i udowodnione najpóźniej w dniu uprawomocnienia się postanowienia o przyznaniu własności;
* pracownicy co do stwierdzonych dokumentem należności za pracę, jeśli zgłosili swe roszczenia przed sporządzeniem planu podziału.
2. Środki egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym.
a) Grzywna w celu przymuszenia - ma skłonić zobowiązanego do wykonania obowiązku. Ma charakter osobisty, bowiem nie przechodzi na spadkobierców ani na przwonabywców zobowiązanego. Jest stosowana, gdy egzekucja dotyczy spełnienia przez zobowiązanego obowiązku znoszenia lub zaniechania albo obowiązku wykonania czynności. Stosuje się ją wtedy, gdy charakter egzekwowanej czynności nie pozwala wykonać jej przez inną niż zobowiązany osobę.
Grzywnę można wymierzyć zarówno osobom fizycznym, jak i prawnym, a także jednostkom organizacyjnym nie posiadającym osobowości prawnej. Gdy zobowiązanym jest małoletni, grzywnę nakłada się na przedstawiciela ustawowego. W przypadku jednostki organizacyjnej, przedsiębiorstwa państwowego, organizacji spółdzielczej lub innej społecznej osoby prawnej grzywnę nakłada się na ustawowego przedstawiciela zobowiązanego, lub na osobę, która jest odpowiedzialna za czuwanie nad wykonaniem przez zobowiązanego obowiązku.
Grzywna w celu przymuszenia może być nakładana kilkakrotnie w tej samej lub wyższej kwocie, z wyjątkiem grzywny nakładanej celem spełnienia obowiązku wynikającego z przepisów prawa budowlanego lub z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy (tu grzywna jest jednorazowa). W razie niewykonania obowiązku związanego z możliwością nałożenia jednorazowej grzywny organ orzeka o wykonaniu zastępczym. Wysokość tej jednorazowej grzywny w przypadku przymusowej rozbiórki budynku lub jego części, stanowi iloczyn 1/5 ceny 1 m2 powierzchni użytkowej budynku mieszkalnego, ustalonej przez ministra właściwego ds. administracji publicznej do obliczania premii dla posiadaczy książeczek mieszkaniowych obowiązującej w kwartale, w którym grzywna jest nakładana. W pozostałych przypadkach grzywna wobec osób fizycznych nie może być większa niż 5 tyś zł jednorazowo, łącznie zaś nie więcej niż 10 tyś zł. W odniesieniu do osób prawnych i jednostek organizacyjnych nie posiadających osobowości prawnej każdorazowo nie więcej niż 25 tyś zł, łącznie nie więcej niż 100 tyś zł.
Grzywnę nakłada organ egzekucyjny postanowieniem. Zobowiązanemu służy prawo wniesienia zażalenia na to postanowienie.
b) Wykonanie zastępcze - jest środkiem zaspokajającym, skoro prowadzi do wykonania obowiązku podlegającego egzekucji administracyjnej. środek ten stosuje się, gdy obowiązek dotyczy czynności, które może wykonać inna osoba niż zobowiązany, działająca na zlecenie organu egzekucyjnego, a na koszt zobowiązanego.
Osoba, której zleca się wykonanie obowiązku, to wykonawca zastępczy. Organ egzekucyjny, doręczając zobowiązanemu tytuł wykonawczy, doręcza także postanowienie o zastosowaniu wykonania zastępczego. Na postanowienie to służy zażalenie.
Wykonawca zastępczy ma być określony w postanowieniu o zastosowaniu tego środka. Wykonawca odpowiada wobec zobowiązanego za rzetelne wykonanie robót, celowe zużycie materiałów oraz prawidłowe korzystanie ze środków przewozowych dostarczonych przez zobowiązanego. Zobowiązanemu służy prawo wglądu w czynności wykonawcy. Może też złożyć wniosek co do sposobu ich wykonania. Może również wnioskować o zaprzestanie stosowania takiego środka, jeśli wykonawca się na to zgodził i jednocześnie złoży oświadczenie o dobrowolnym wykonaniu dalszego obowiązku w terminie wskazanym przez organ egzekucyjny. Odstąpienie organu od dalszego wykonania zastępczego można uzależnić od ustanowienia zabezpieczenia. Na postanowienie w sprawie wniosku zobowiązanego o zaniechanie wykonania zastępczego służy mu zażalenie.
Po zakończeniu wykonania zastępczego organ egzekucyjny zawiadamia o tym zobowiązanego, doręczając mu wykaz kosztów, które winien pokryć.
c) Odebranie rzeczy ruchomej - ten środek ma zastosowanie wówczas, gdy egzekucji podlega obowiązek zniszczenia rzeczy ruchomej ze względów sanitarnych, a także gdy obowiązek polega na ujawnieniu rzeczy ruchomej. By zastosować ten środek, zobowiązany może być wezwany do wyjawienia, gdzie ten przedmiot się znajduje. Środek ten stosuje egzekutor. Odebraną rzecz wydaje się wierzycielowi lub osobie upoważnionej do jej odbioru, a gdy nie jest to możliwe, oddaje się na skład na koszt i niebezpieczeństwo wierzyciela. Rzecz ruchoma podlega odebraniu także wówczas, gdy znajduje się we władaniu innej osoby, a nie został wyłączona spod egzekucji. Gdy zobowiązany nie chce oddać rzeczy, istnieje możliwość zastosowania przymusu bezpośredniego. Na postanowienie o zastosowaniu środka egzekucyjnego w postaci odebrania rzeczy służy zażalenie.
d) Odebranie nieruchomości, opróżnienie lokalu i innych pomieszczeń - polega na usunięciu przez egzekutora ruchomości, z wyjątkiem tych, które podlegają wydaniu wierzycielowi, i wezwaniu przebywających na nieruchomości lub w lokalu osób do ich opuszczenia, z zagrożeniem zastosowania przymusu bezpośredniego. Stosowanie tego środka może polegać także na objęciu w posiadanie nieruchomości podlegającej wydaniu. Środkowi temu podlegają więc także inne niż zobowiązany osoby, jeżeli nie stosują się do wezwań egzekutora i dobrowolnie nie opuszczają nieruchomości lub lokalu. Mogą to być domownicy, członkowie rodziny zobowiązanego, a także osoby faktycznie zajmujące lokal podlegający opróżnieniu.
Egzekutor w razie zamknięcia lokalu może go otworzyć w obecności organów asystujących i świadka. Ruchomości usunięte z nieruchomości, lokalu lub pomieszczenie oddaje się zobowiązanemu lub dorosłemu członkowi rodziny lub domownikowi albo oddaje się na skład innej osobie lub przenosi się do innego lokalu zobowiązanego. Ruchomości te w razie braku ich odebrania mogą być sprzedane, jeśli koszty ich przechowywania mogą być wyższe niż ich wartość rzeczywista.
e) Przymus bezpośredni - polega na doprowadzeniu do wykonania obowiązku podlegającego egzekucji drogą zagrożenia zastosowania lub drogą zastosowania bezpośrednio skutecznych środków w celu usunięcia oporu zobowiązanego i innych osób, które stoją na przeszkodzie wykonania obowiązku. Jest on stosowany w szczególności w celu doprowadzenia do wykonania obowiązku opuszczenia nieruchomości, opróżnienia lokalu, wydania rzeczy, zaniechania czynności lub nie przeszkadzania innej osobie w wykonywaniu jej praw. Przymus bezpośredni stosuje wyznaczony egzekutor. Może on użyć tego środka także wobec innych osób, które stają na przeszkodzie w wykonaniu obowiązku. Przymus bezpośredni będzie miał też zastosowanie, gdy inny środek egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym okazał się bezskuteczny a zastosowanie przymusu może doprowadzić do skutecznego wyegzekwowania obowiązku.
Przymus bezpośredni wobec żołnierza w czynnej służbie wojskowej, funkcjonariusza Policji, UOP lub Straży Granicznej może być stosowany tylko przez właściwy organ wojskowy lub ww. formacji, chyba że za natychmiastowym skorzystaniem z przymusu przemawiają względy sanitarne lub społeczne.
3. Postępowanie zabezpieczające. Jego celem jest zabezpieczenie prawidłowości i skuteczności postępowania przymusowego. Zawsze wyprzedza stosowanie właściwych środków egzekucyjnych. Zabezpieczenie może być dokonane przed terminem płatności należności pieniężnej i przed terminem wykonania obowiązku o charakterze niepieniężnym. Zabezpieczenie należności pieniężnych może dotyczyć również przyszłych, powtarzających się świadczeń, może też nastąpić przed ustaleniem albo określeniem kwoty należności, jak i przed ustaleniem obowiązku niepieniężnego, jeżeli uzasadnione jest dokonanie zabezpieczenia.
Organ egzekucyjny dokonuje zabezpieczenia jedynie na wniosek wierzyciela, przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego, jeżeli brak zabezpieczenia mógłby utrudnić lub udaremnić egzekucję. W szczególności zabezpieczenie dokonuje się, jeżeli stwierdzono: brak płynności finansowej zobowiązanego, unikanie wykonania przez zobowiązanego obowiązku przez nie ujawnienie zobowiązań powstających z mocy prawa lub nierzetelne prowadzenie ksiąg podatkowych, dokonywanie przez zobowiązanego wyprzedaży majątku.
Wniosek winien mieć uzasadnienie. Wniosek może także zgłosić inspektor kontroli skarbowej albo dyrektor urzędu celnego, jeżeli dokonane przez niego zabezpieczenie jest niewystarczające. Zabezpieczenia dokonuje się na podstawie wystawionego przez wierzyciela zarządzenia zabezpieczenia.
Zabezpieczenie ma charakter zarządzenia tymczasowego, może ulec w każdym czasie uchyleniu lub zmianie. Zabezpieczenie nie może stanowić wykonania obowiązku.
Organ egzekucyjny może uzależnić dokonanie zabezpieczenia od złożenia przez wierzyciela kaucji na zabezpieczenie roszczeń zobowiązanego o naprawę szkód spowodowanych wskutek wykonania postanowienia o zabezpieczeniu.
Czynności zabezpieczenia podejmowane są niejawnie dla zobowiązanego. Na postanowienie w sprawie zabezpieczenia zobowiązanemu służy prawo wniesienia zarzutów, a na postanowienie o odmowie ich uwzględnienia - prawo wniesienia zażalenia.
Brak wniosku o wszczęcie egzekucji w terminie 30 dni od dokonania zabezpieczenia należności pieniężnej a w przypadku jego ustanowienia przed ustaleniem należności pieniężnej lub obowiązku niepieniężnego w terminie 3 miesięcy od dnia dokonania zabezpieczenia, skutkuje uchyleniem zabezpieczenia. Organ egzekucyjny kosztami zabezpieczenia obciąża wierzyciela. O uchyleniu zabezpieczenia orzeka organ egzekucyjny w formie postanowienia, na które służy zażalenie. Termin trwania zabezpieczenia może być przedłużony na wniosek wierzyciela, jeżeli z uzasadnionych przyczyn postępowanie egzekucyjne nie mogło być wszczęte. Termin trwania zabezpieczenia dla obowiązków niepieniężnych może być przedłużony o max. 3 miesiące. Formą przedłużenia trwania zabezpieczenia jest zaskarżalne przez wierzyciela i zobowiązanego postanowienie.
Zabezpieczenie należności pieniężnych następuje przez zajęcie pieniędzy, wynagrodzenia za pracę, wierzytelności z rachunków bankowych i wkładów oszczędnościowych, innych wierzytelności i praw majątkowych lub ruchomości, poprzez wpis hipoteki przymusowej, w tym poprzez złożenie dokumentów do zbioru dokumentów w odniesieniu do nieruchomości, która nie ma urządzonej księgi wieczystej, obciążenie statku morskiego zastawem wpisanym do rejestru okrętowego, ustanowienie zakazu zbywania i obciążania nieruchomości, która nie ma księgi, ustanowienie zakazu zbywania i obciążania spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego, spółdzielczego prawa do lokalu użytkowego lub prawa do domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowej.
Papiery wartościowe zostają złożone do depozytu, pieniądze zaś umieszcza się na rachunku bankowym z oprocentowaniem dla rachunków a vista. Do depozytu składane są zajęte wierzytelności i wynagrodzenie za pracę. Nie podlegają zajęciu w celu zabezpieczenia rzeczy i prawa zwolnione od egzekucji. W trakcie zajęcia zabezpieczającego zobowiązany nie może rozporządzać składnikiem majątkowym, z wyjątkiem wypłat z rachunku bankowego koniecznych do prowadzenia działalności gospodarczej.
W drodze zabezpieczenia niedopuszczalne jest stosowanie przymusu bezpośredniego.



Dane autora:




wiedza.diaboli.pl / Prawo

190 IP banned